Europa Środkowo-Wschodnia

pdfCentral and Eastern Europe Statistics 2004 - publikacja EVCA CEE Task Force

Polska

Rynek private equity / venture capital w Polsce w 2004 roku [1]

 

Streszczenie

Rok 2004, rok wstąpienia Polski do Unii Europejskiej przyniósł pewne sygnały ożywienia na rynku private equity / venture capital, którego efekty są widoczne w 2005 roku. Działające na polskim rynku firmy zarządzające funduszami pozyskały 1,4 mld PLN (303 mln EUR) [2] na inwestycje w kolejnych latach. Środki te będą inwestowane przede wszystkim, choć nie tylko, w Polsce, bowiem pozostaje ona największym rynkiem private equity w Europie Środkowo-Wschodniej, rynkiem o dużym potencjale wzrostu. Należy podkreślić, że środki te będą inwestowane w spółki przez kilka najbliższych lat, a zatem w 2004 roku ich wpływ na poziom inwestycji nie był jeszcze widoczny.

 

Inwestycje PE/VC w Polsce w 2004 roku zmniejszyły się w stosunku do 2003 roku. Wyniosły 610 mln PLN (134 mln EUR), co stanowiło spadek o prawie 22% w porównaniu z 2003 r., kiedy odnotowano 779 mln PLN (177 mln EUR). Większość inwestycji trafiła do spółek dojrzałych finansując transakcje wykupowe. Po raz pierwszy od wielu lat nie było inwestycji w spółki we wczesnym etapie rozwoju.

 

Spadek inwestycji na polskim rynku wynika częściowo ze zwiększenia aktywności inwestycyjnej w Bułgarii. Większość funduszy działających w Polsce to fundusze regionalne, a w 2004 roku kilka z nich zaangażowało swe środki w dwie wielkie transakcje na bułgarskim rynku. W efekcie polskie firmy zarządzające funduszami zainwestowały w 2004 roku 589 milionów PLN (130 milionów EUR) - tyle samo, co w roku ubiegłym – jednak zaledwie 63% tej kwoty w Polsce, resztę zagranicą, przede wszystkim właśnie w Bułgarii. Spodziewamy się jednak, że w 2005 roku fundusze skoncentrują większą część swych inwestycji na rynku polskim.

 

Zakres danych. Przekrój rynkowy i branżowy.

EVCA prezentuje dane w dwóch przekrojach: rynkowym i branżowym, które przedstawiamy poniżej.


    • Przekrój rynkowy pokazuje inwestycje zrealizowane w Polsce przez firmy zarządzające funduszami z całej Europy (polski rynek).

    • Przekrój branżowy prezentuje działalność firm zarządzających funduszami, które mają siedzibę w Polsce. Dane obejmują ich działalność nie tylko w Polsce, ale i za granicą, głównie w Europie Środkowej i Wschodniej (polskie firmy zarządzające).


 

POLSKI RYNEK

 

Polski rynek - Wielkość inwestycji PE/VC

Firmy zarządzające funduszami, zarówno polskie, jak i zagraniczne, zainwestowały na polskim rynku w 2004 roku inwestycji łącznie 610 mln PLN, czyli 134 mln EUR. Odnotowano zatem spadek aktywności inwestycyjnej o 22% wobec 2003 r., gdy inwestycje wyniosły 779 mln PLN, tj. 177 mln EUR.

 

Tendencja funduszy do inwestowania w dojrzałe spółki utrzymuje się wciąż na polskim rynku, podobnie jak w całej Europie. Największym zainteresowaniem inwestorów cieszyły się refinansowanie i wykup od poprzednich właścicieli, na które fundusze przeznaczyły w 2004 r. aż 67% wszystkich zainwestowanych kapitałów. Pozostałe 33% kapitałów trafiło do spółek w fazie dynamicznego wzrostu, nie odnotowano natomiast żadnych inwestycji na wczesnych etapach rozwoju przedsiębiorstw (zasiew i start). W 2003 roku inwestycje w spółki dojrzałe stanowiły 76%, 23% środków sfinansowało ekspansję firm, a 2% kapitałów zasiew i start.

 

Wykres 1: Podział inwestycji pod względem etapu rozwoju spółki, 2003-2004

 width=

Źródło: EVCA

 

 

Wyraźnie widać na polskim rynku niedostatek inwestycji we wczesnych etapach rozwoju firm, nie ma bowiem funduszy działających w tym segmencie rynku. Istnieje zatem potrzeba tworzenia instytucjonalnych warunków do powstawania nowych funduszy. Inicjatywy rządowe zmierzające do wsparcia nowopowstających funduszy zalążkowych mogą być początkowym krokiem na tej drodze.

 

Polski rynek – wyjścia z inwestycji

Kwota dezinwestycji, którą podajemy poniżej zgodnie z metodologią EVCA, wyliczona została po koszcie nabycia spółek, których akcje zostały w danym roku sprzedane, a nie jako suma przychodów uzyskanych ze sprzedaży tych akcji. Stąd zmniejszenie kwoty wyjść nie musi oznaczać, że mniej środków wpłynęło do inwestorów. I tak, w 2004 roku fundusze wyszły ze spółek, w które zainwestowały wcześniej 389 mln PLN (86 mln EUR), w 2003 roku kwota wyjść wyniosła 476 mln PLN (108 mln EUR).

 

Najwięcej, bo 31% wartości wyjść, 119 mln PLN (26 mln EUR), zrealizowano poprzez sprzedaż inwestorowi strategicznemu i niewiele mniej - 28%, 108 mln PLN (24 mln EUR) poprzez giełdę. Wartość inwestycji spisanych w straty była w 2004 znacznie wyższa niż w roku 2003 i wyniosła 20% całości - 77 mln PLN (17 mln EUR). Natomiast sprzedaż udziałów grupie menedżerskiej i/lub dotychczasowym właścicielom dotyczyła zaledwie 6% wartości wszystkich zrealizowanych wyjść - 24 mln PLN (5,4 mln EUR), podczas gdy w 2003 r. była to najpopularniejsza metoda wychodzenia z inwestycji.

 

Wykres 2: Wyjścia z inwestycji na polskim rynku PE/VC, 2004

 width=

Źródło: EVCA

 

POLSKIE FIRMY ZARZĄDZAJĄCE

Inwestycje

 

Dane przedstawione w tej części obejmują działalność firm zarządzających funduszami private equity, które mają siedzibę w Polsce, a inwestują zarówno w Polsce, jak i za granicą, przede wszystkim w Europie Środkowej i Wschodniej. Firmy te w 2004 roku zainwestowały łącznie kwotę 589 mln PLN (130 mln EUR). Oznacza to utrzymanie aktywności inwestycyjnej na poziomie z 2003, przy czym zmieniły się wyraźnie kierunki inwestowania. W 2003 r. całość inwestycji zrealizowano na polskim rynku, zaś w 2004 r. jedynie 63% (370 mln PLN; 81,5 mln EUR). Spadek inwestycji na polskim rynku wynika częściowo ze zwiększenia aktywności inwestycyjnej w Bułgarii. Większość funduszy działających w Polsce to fundusze regionalne, a w 2004 roku kilka z nich zaangażowało swe środki w dwie wielkie transakcje na rynku bułgarskim.

 

Wykres 3: Inwestycje polskich firm zarządzających funduszami, 2003-2004

 width=

Źródło: EVCA

 

Inwestycje funduszy są coraz większe i stąd wynika zmniejszenie liczby sfinansowanych spółek z 48 w 2003 r. do 34 w 2004 r. Średnia wartość inwestycji na 1 spółkę wyniosła 17,3 mln PLN (3,8 mln EUR) w 2004 r., w porównaniu z 12,2 mln PLN (2,77 mln EUR) w 2003 roku. Fundusze, zarówno w Europie, jak i w Polsce, preferują duże przedsięwzięcia inwestycyjne. Dla porównania, średnia wielkość inwestycji na 1 spółkę w Europie wzrosła z 3,9 mln EUR w 2003 r. do 5,3 mln EUR w 2004 r.

 

 

Polskie firmy zarządzające - struktura branżowa inwestycji

Struktura branżowa inwestycji PE/VC jest zróżnicowana – portfele funduszy zawierają spółki produkcyjne, handlowe i usługowe. W 2004 roku nadal największym zainteresowaniem cieszyła się branża telekomunikacyjna i mediów. Polskie firmy private equity zainwestowały tu 200 mln PLN (44 mln EUR), co stanowi prawie 34% wszystkich inwestycji (30% w 2003 r.). Warto zauważyć, że całość inwestycji w wysokie technologie przypada właśnie spółkom z branży telekomunikacyjnej. Największe różnice widać w branży dóbr konsumpcyjnych, gdzie inwestycje wyniosły jedynie 24 mln PLN (5 mln EUR) wobec 149 mln PLN (34 mln EUR) w 2003 r. Stałą popularnością cieszą się spółki świadczące usługi finansowe, w które zainwestowano 98 mln PLN (22 mln EUR) w 2004 i 138 mln PLN (32 mln EUR) w 2003 r.

 

Tabela 1: Struktura branżowa inwestycji PE/VC w Polsce 2003-2004



W tys. PLN

2003

2004

 

Kwota
inwestycji

%

Liczba spółek

%

Kwota inwestycji

%

Liczba spółek

%

Telekomunikacja / Media

173 719

29.7

13

27.1

199 306

33.8

6

17.6

Informatyka

523

0.1

1

2.1

0

0.0

0

0.0

Elektronika – inne

6 858

1.2

1

2.1

0

0.0

0

0.0

Biotechnologia

0

0.0

0

0.0

0

0.0

0

0.0

Medycyna

27 082

4.6

2

4.2

4 770

0.8

1

2.9

Energia

30 419

5.2

1

2.1

16 626

2.8

1

2.9

Dobra konsumpcyjne

148 959

25.4

7

14.6

23 835

4.0

5

14.7

Produkty i usługi przemysłowe

0

0.0

0

0.0

943

0.2

2

5.9

Chemia i gospodarka materiałowa

7 826

1.3

1

2.1

10 202

1.7

6

17.6

Automatyka przemysłowa

0

0.0

0

0.0

0

0.0

0

0.0

Produkcja – inne

17 247

2.9

6

12.5

77 790

13.2

2

5.9

Transport

5 425

0.9

1

2.1

4 285

0.7

1

2.9

Usługi finansowe

138 605

23.7

5

10.4

97 767

16.6

7

20.6

Usługi – inne

6 388

1.1

1

2.1

48 600

8.2

1

2.9

Rolnictwo

150

0.0

1

2.1

2 367

0.4

1

2.9

Budownictwo

8 780

1.5

4

8.3

103 067

17.5

1

2.9

Inne

13 581

2.3

4

8.3

0

0.0

0

0.0

Inwestycje ogółem

585 561

100

48

100

589 558

100

34

100

High-tech ogółem

181 105

30.9

15

31.3

199 306

33.8

6

17.6

Źródło: EVCA

 

Polskie firmy zarządzające – dezinwestycje

W 2004 r. fundusze zakończyły 41 inwestycji, sprzedając udziały lub akcje o wartości początkowej 402 mln PLN (w 2003 roku fundusze wyszły z 60 inwestycji o łącznej wartości 506 mln PLN). Najczęściej nabywcą był inwestor strategiczny – w ten sposób zrealizowano ponad 30% wartości wszystkich wyjść (124 mln PLN, czyli 27 mln EUR), co stanowi wyraźny wzrost wobec roku 2003, kiedy inwestorzy strategiczni nabyli jedynie 9% całości (47 mln PLN, czyli 11 mln EUR). 27% (109 mln PLN i 24 mln EUR) wartości dezinwestycji zrealizowano w drodze oferty publicznej wobec 22% (109 mln PLN i 25 mln EUR) w 2003 roku. Ponad 19% wartości, czyli 78 mln PLN (17 mln EUR) początkowej inwestycji spisano w straty (12%; 62 mln PLN; 14 mln EUR w 2003 r.). Jedynie 10%, czyli 40 mln PLN (9 mln EUR) nabyli dotychczasowi właściciele lub menedżerowie, przy czym warto przypomnieć, że w 2003 r. tą metodą zrealizowano prawie 30% wartości wyjść, 151 mln PLN (34 mln EUR).

 

Wykres 4: Dezinwestycje polskich firm zarządzających funduszami w okresie 2003-2004

 width=

Źródło: EVCA

 

Polskie firmy zarządzające - pozyskiwanie środków w 2004r.

W 2004 r. polskie firmy zarządzające funduszami pozyskały aż 1,4 mld PLN (303 mln EUR) i jest to kwota zbliżona do poziomu z - rekordowego pod tym względem - roku 2000. Dla porównania, w roku 2003 fundusze zgromadziły jedynie 112 mln PLN (26 mln EUR). Tak znaczna kwota zdobyta na nowe inwestycje powinna przynieść widoczny wzrost aktywności inwestycyjnej funduszy w kolejnych latach.

 

Warto zauważyć, że aż 99,9% środków pochodziło ze źródeł zagranicznych (w tym w 74% europejskich), głównie funduszy emerytalnych (prawie 53%), banków (36%) oraz firm ubezpieczeniowych (9,5%). Udział krajowych źródeł finansowania jest niestety wciąż znikomy – dla rozwoju rynku ta kwestia wymaga pilnego rozwiązania. Dla porównania, w Europie w 2004, średnio 57% środków zgromadzonych przez fundusze PE/VC pochodziło ze źródeł krajowych.

 

PERSPEKTYWY NA ROK 2005

W 2005 roku znów znacznie zwiększy się kwota nowych środków pozyskanych przez regionalne fundusze PE/VC. Powinny one trafić przede wszystkim do Polski, co w ciągu najbliższych 3-4 lat dałoby znaczny wzrost zainwestowanych kwot. Należy jednak pamiętać, że większość funduszy PE/VC działa w całym regionie Europy Środkowo-Wschodniej, będą więc inwestować tam, gdzie znajdą najbardziej atrakcyjne projekty. Dotychczas ok. 25% środków inwestowanych w regionie trafiało do Polski i taki poziom inwestycji powinien w najbliższym czasie zostać utrzymany.




[1] Dane statystyczne wykorzystane w tym opracowaniu pochodzą z EVCA 2005 Yearbook oraz CEE Statistics 2004

[2] Przyjęto do wyliczeń średni kurs NBP PLN/EUR dla 2003 r. na poziomie 4,3964 i dla 2004 r. na poziomie 4,5340