Private Equity w Polsce: badanie historyczne

Sektor private equity w Polsce i w całej Europie Środkowo-Wschodniej rozwija się dynamicznie od 1990 roku. Polska jest, pod wieloma względami, znakomitym rynkiem dla inwestycji private equity. Kwitnie tu przedsiębiorczość, dominuje sektor prywatny, który w 2002 r. wytworzył 77% produkcji sprzedanej przemysłu, inflacja spadła z 585,8% rocznie w 1990 r. do 0,5% po drugim kwartale 2003 r., zaś wzrost gospodarczy sięgał w minionych latach nawet 7% rocznie.
Pierwsi inwestorzy kapitałowi pojawili się na rynku polskim we wczesnych latach 90. Były to bądź fundusze finansowane z pomocowych środków publicznych z misją rozwijania sektora prywatnego (np. Polsko-Amerykański Fundusz Przedsiębiorczości), bądź fundusze prywatne, które sondowały ten prawdziwie wschodzący rynek (np. Invesco).
Od tego czasu polski rynek kapitałowy okrzepł i dziś charakteryzuje się znaczną różnorodnością zarówno w aspekcie biznesowym, jak i finansowym. Rozwój firmy można dziś finansować z wielu źródeł - są wśród nich banki, giełda, firmy leasingowe, narodowe fundusze inwestycyjne, inwestorzy korporacyjni etc. Wciąż jednak na tym rynku inwestorzy typu private equity odgrywają bardzo ważną rolę wspierając dynamicznie rosnące firmy, które wymagają finansowania kapitałem. Coraz większą rolę private equity odgrywa również w transakcjach wykupu przedsiębiorstw.

W ciągu ostatnich 13 lat powstało ponad 60 funduszy private equity, które inwestowały w Polsce i krajach regionu. Ich łączne środki sięgają 5 mld EUR i pochodzą w większości od zagranicznych inwestorów instytucjonalnych; brak krajowych źródeł kapitału jest tu wyraźnie widoczny. Atrakcyjność inwestycyjną polskiego rynku potwierdza fakt, że wiele firm zarządzających jest w stanie pozyskać środki do kolejnych (trzecich lub czwartych) funduszy. Fundusze dłużej obecne na rynku, które wyszły już z wielu inwestycji, pokazały, że są w stanie uzyskać bardzo dobre zwroty na zainwestowanych środkach. To pozwala inwestorom private equity przekonać się, że Polska jest dla nich, w gruncie rzeczy, takim samym rynkiem, jak rynki innych krajów europejskich.

W związku z nadchodzącym przystąpieniem Polski oraz siedmiu innych krajów regionu (Czech, Słowacji, Węgier, Słowenii, Litwy, Łotwy i Estonii) do Unii Europejskiej w maju 2004 r., Polskie Stowarzyszenie Inwestorów Kapitałowych podjęło decyzję o przeprowadzeniu badania statystycznego wśród swych członków oraz innych firm zarządzających funduszami private equity / venture capital w regionie, które pozwalałoby zgromadzić podstawowe dane historyczne nt. tego sektora. Badanie zostało przeprowadzone na początku 2003 r. przez PricewaterhouseCoopers przy współpracy European Private Equity and Venture Capital Association (EVCA). Wyniki będą mogły stanowić podstawę do dalszych badań, a dziś stanowią użyteczne źródło informacji dla firm zarządzających funduszami oraz inwestorów zainteresowanych polskim rynkiem. Badanie nie uwzględnia funduszy regionalnych, które nie inwestują w Polsce, czyli np. funduszy inwestujących jedynie na Węgrzech, w Czechach etc. W badaniu wzięło udział 21 firm zarządzających 52 funduszami private equity / venture capital w latach 1990-2002, których łączny kapitał wynosi 4,1 mld EUR. Wyniki nie uwzględniają jedenastu funduszy, które nie odpowiedziały na kwestionariusz. Po uwzględnieniu środków pod zarządem tych właśnie funduszy, suma kapitału dostępnego na inwestycje w Polsce i regionie od 1990 roku wyniosłaby około 5 mld EUR.


 width=
Wykres 1. Łączny kapitał pod zarządem

Poniżej pokazane są kwoty jakie w kolejnych latach pozyskały fundusze PE/VC na inwestycje w Polsce i innych krajach regionu.


 width=
Wykres 2. Kapitały pozyskane do funduszy PE/VC na inwestycje w Polsce i innych krajach regionu

Poniższy wykres przedstawia źródła kapitału. Należy przy tym pamiętać, iż niemal wszystkie źródła kapitału pochodzą spoza Polski i regionu Europy Środkowej i Wschodniej.


 width=
Wykres 3. Źródła kapitału


Dane prezentowane na kolejnym wykresie pochodzą od 32 funduszy, które dysponowały łącznie kapitałem 2,3 mld EUR na inwestycje. Z tej kwoty 51% zainwestowano w Polsce, a 29% w pozostałych krajach regionu. Na koniec 2002 r. 20% pozostawało do zainwestowania.


 width=
Wykres 4. Kapitał zainwestowany



638 spółek otrzymało finansowanie od funduszy, które wzięły udział w badaniu, w okresie 1990-2002. 65% spośród nich ma siedzibę w Polsce. Do końca 2002 r. fundusze wyszły z 325 spośród 638 spółek.


 width=
Wykres 5. Liczba spółek korzystających z finansowania typu private equity / venture capital

Wyniki pokazują bardzo duże zróżnicowanie branżowe inwestycji. Niestety, nie są dostępne dane nt. ilości spółek oraz kwot zainwestowanych w poszczególne branże, jednak informacje przedstawione na poniższym wykresie pozwalają dostrzec pewne ogólne tendencje.


 width=
Wykres 6. Struktura branżowa



Wnioski:
Wyniki badania pokazują, że w stosunkowo krótkim czasie Polska i inne kraje Europy Środkowej i Wschodniej, stały się rynkiem dla dynamicznego rozwoju private equity / venture capital. Zgromadzono i zainwestowano pokaźne kwoty, wiele spółek skorzystało z finansowania typu PE/VC, tworząc dziesiątki tysięcy miejsc pracy. Fundusze zakończyły już inwestycje w ponad trzystu spółkach, pokazując tym samym, że pomyślne wyjście z inwestycji jest na tym rynku codziennością, a fakt, że niektóre firmy zarządzające zgromadziły kapitały do trzeciego lub nawet czwartego z kolei funduszu dowodzi, że inwestycje w Polsce przynoszą spodziewane rezultaty dla inwestorów.
Należy się spodziewać, iż kolejne dziesięć lat przyniesie dalsze przyspieszenie dotychczasowych trendów. Nastąpią również zmiany związane z wejściem Polski i innych państw regionu do Unii Europejskiej, na które oczekują firmy zarządzające funduszami. Najważniejsze z nich to: 1) wyeliminowanie barier w handlu z krajami UE, co da bodziec rozwojowy spółkom eksportującym na te rynki, 2) napływ funduszy strukturalnych UE, co powinno poprawić infrastrukturę oraz przyspieszyć rozwój gospodarczy, 3) prawdopodobne przenoszenie produkcji przez międzynarodowe przedsiębiorstwa do regionu bogatego w wykwalifikowaną, lecz tańszą siłę roboczą, 4) wejście na rynki Europy Środkowej i Wschodniej funduszy inwestujących wyłącznie w krajach Unii, co może zwiększyć sumę inwestycji zagranicznych w Polsce i regionie, 5) możliwość konsolidacji podobnych firm działających w różnych krajach europejskich, bowiem zniknie bariera pomiędzy Europą Zachodnią i Wschodnią. Z pewnością private equity będzie pełnić ważną rolę w Polsce i całym regionie, niezależnie od tego, jaka droga zostanie obrana i jakim wyzwaniom będzie trzeba w przyszłości sprostać.